وقتي شوكران ِ فقر را

           جرعه

                   جرعه

                           نوشيدي و نمُردي

آنزمان به تو خواهم گفت : انسان ، مَرد !  

طبق معمول هر روز ، با كمك زن كولي و چوب دستي بلندي كه در دست داشت سر جاي هميشگي يعني چسبيده به سايبان ايستگاه اتوبوس ِچهارراه ، روي مقوايش نشست. احساس درد مي كرد و نفس نفس ميزد. زن چند تا سكه و دو سه تا اسكناس پنجاه توماني و صد توماني روي مقوايش انداخت و رفت. يك سالي بود كه به گدايي افتاده بود. البته كارهايي كه در طي اين چند سال انجام داده بود هم كم از گدايي نداشت، ولي با توجه به اينكه روز به روز درد كمرش بيشتر ميشد ديگر از انجام آن كارها ناتوان بود. از پارسال كه براي آخرين بار به دكتر رفته بود و دكتر به او گفته بود كه بايد عمل كند و در بيمارستان بخوابد ترجيح ميداد با دردش بسوزد و بسازد و ديگر به فكر طبيب و معالجه هم نباشد.

دي ماه تمام شده بود و هنوز سرما خوردگي اش از اول پاييز خوب نشده بود. سرفه هاي خشكي مي كرد كه نشان از ماندن بيماري در تنش بود. يك دستش را به حالت دعا بالا گرفته بود و دهانش نيمه باز بود و انگار كه ناله مي كرد. لبهايش تكان مي خوردند ولي صدايي به گوش نمي رسيد. دندانهايش كاملا" زرد و لبهاي نازكش چروكيده و بي رنگ بود. با نگاه ملتمسانه اي به صورت مردم نگاه ميكرد و با زبان بي زباني احساس ترحّم و دلسوزي را در آنان زنده مي كرد. باد سردي مي وزيد و گوشهايش كاملا" سرخ شده بودند. كلاه كاموايي سياهي بر سر داشت كه لبه آن را تا بالاي گوشهايش ورز داده بود و قسمتي از موهاي سپيد سرش را پوشانده بود. چين و چروكهاي روي پيشاني اش كاملا" به چشم مي آمد و در ابتداي ابروها دو فرورفتگي ديده مي شد.

زن كولي كمي آن طرف تر بساط خود را پهن كرد. جوراب و لباس زير زنانه مي فروخت. موها و چشمان سياهي داشت و بيني پهني كه روي صورت گرد و درشتش خودنمايي مي كرد. دامن سياه چين داري بر تن داشت و چادري كه دو طرف آنرا در پايين سينه ها و بالاي شكم گره زده بود. مشتري زيادي نداشت و بيشتر حواسش به پيرمرد جمع بود. در گوشه اي از حياط خانه شان در نا كجا آبادِ بيرون ِشهر به او جا داده بودند و برايش اتاقكي ساخته بودند. خانه اش يك اتاق سه در سه بدون پنجره بود كه ديوارهايش را از داخل با گل و خشت پوشانده بودند و دربِ آن ، پلاستيك بلندي بود كه از روي سقف به پايين كشيده شده بود و با چند آجر سفالي از بالا و پايين نگه داشته مي شد. در عوض كرايه جا و پول خورد و خوراك نيمي از درآمد روزانه اش را بر مي داشتند. البته غذايش هم از يك كاسه برنج و كمي هم ماست و نان بيات شده تجملي تر نبود. زنك اغلب اوقات ته مانده غذايشان را به او ميداد و كلي منّت سرش مي گذاشت كه از غذاي بچه هايش مي زند و به او مي دهد. از وقتي كه زن مجبورش كرده بود كه نقش يك پيرمردِ لال را بازي كند و از بس كه حرف نزده بود، انگار صحبت كردن را از ياد برده بود و ديگر نمي توانست جواب غُرولُند هايش را بدهد. شايد هم برايش عادي شده بود و ديگر حوصله سر و كله زدن با آن عفريته را نداشت و گوشش بدهكار حرفهاي او نبود.

شب كه به خانه برگشته بودند اتاقش كاملا" سرد بود و با سرماي بيرون اختلاف چنداني نداشت. زمستان بود و سرما از كنار پلاستيك خود را به داخل اتاق مي رساند و با سكوت غمبار اتاق در هم تنيده مي شد و فضاي بي روح آنرا بيش از پيش تلخ و ملال آور كرده بود. ديوارها كاملا" سرد شده بودند و نمي توانست به آنها تكيه دهد. همچون سنگي ترك خورده بر مزار سكوت ِ جاودان ِ فريادهايي خاموش در گوشه اي از اتاق نشسته بود و پتو را تماما" روي خود كشيده بود. از شدت سرما به خود مي لرزيد و هذيان مي گفت. تنها منبع گرمايي اتاقش همان لامپي بود كه از سقف اتاق با يك سيم و سرپيچ آويزان بود و البته در مقايسه با سرماي اتاق ديگر يك منبع گرمايي به حساب نمي آمد. در تاريكي فضاي زير پتو خودش را جمع كرده بود ، در حالي كه تمام استخوانهايش درد مي كرد و درد كمرش هم در اين شرايط بيش از پيش آزارش مي داد. چند دقيقه اي بي تحرك زير پتو آرام گرفت تا كمي بدنش گرم شود. شدت سرما كمتر شده بود و بهتر مي توانست فكرش را متمركز كند. دوباره همان افكار كهنه و هميشگي به سراغش مي آمدند و آزارش مي دادند. افكاري كه اگر چه ديگر تازگي چنداني برايش نداشتند اما مانند غُدد چركيني كه هر از گاهي دهان باز مي كنند بر ذهن ِ بيمارش هجوم مي آوردند و او را بيش از پبش در مرداب اندوهبار خاطر خود فرو مي بردند. ديگر هيچ كس و كاري نداشت و حتي چيزي كه به آن دل ببندد. خود را سرزنش مي كرد و به حال خود اشك مي ريخت.

درست يادش نمي آمد چند وقت پيش بود كه دخترش او را از خانه اش بيرون انداخته بود. يك سال ... دو سال .... هر چه سعي مي كرد نمي توانست حواسش را جمع كند و درست به خاطر بياورد. خيلي چيزها را از ياد برده بود و ديگر ذهن پير و فرتوتش توانايي كند و كاو و حلاجي مسائل را نداشت. مشاعرش را تا حدي از دست داده بود و زمان درستِ خيلي از اتفاقات گذشته را بياد نمي آورد.

 در آن زمان در قبرستان كنار امامزاده كار مي كرد و بر سر قبرهاي مردگان حاضر مي شد و برايشان به اصطلاح فاتحه و قرآن مي خواند. بازماندگان هم براي مغفرت عزيز از دست رفته خود نمي گذاشتند دست خالي از آنجا برود. شبهاي جمعه درآمد خوبي داشت و تا دير وقت مشغول بود. چند نفر هم به او اطمينان كرده بودند و پول خوبي از آنها گرفته بود تا براي امواتشان نماز بخواند. براي آنكه به دخترش كمكي كرده باشد و خود را سربار خانه اش احساس نكند ، همه پولها را به شوهرش داده بود. دختر را زماني كه نوجوان بود از سر ناچاري به عقد مرد درآورده بود. ديگر خرج خودش را هم به زور مي توانست در بياورد ،چه رسد به حال دختر كه هر چه سنّش بيشتر مي شد خرجش هم بالاتر مي رفت. دختر شوهرش را دوست نداشت و از اول ازدواج با هم دعوا و مرافعه داشتند. شوهرش يك وانت داشت و با آن بار جابجا مي كرد. ديگر شبها هم اكثرا" به خانه نمي رفت و معلوم نبود تا صبح را در كجا سر مي كند. دختر از پدر هم دل خوشي نداشت و به او اجازه داده بود فقط شبها را در خانه شان بخوابد.

بعد از آنكه دختر او را از خانه اش بيرون انداخته بود ، مدتي را در پاركها مي خوابيد و روزها در سر چهارراهها شيشه ماشينها را تميز مي كرد و بخور و نميري در مي آورد تا اينكه سر چهارراه يك ماشين به او زده بود و فرار كرده بود. در حاليكه بيهوش در كنار جوب افتاده بود و مردم با اشتياق فراوان و البته با ترحّم و اندك دلسوزي اين منظره زيبا را تماشا مي كردند ، زن كولي به دادش رسيده بود. اكنون هم با اينكه براي او كار مي كرد و اكثر درآمدش را به او مي داد و نامهربانيهاي زيادي از او و اطرافيانش ديده بود، ولي باز هم خود را مديون او مي دانست و هيچ ياريگري را غير از او براي خود متصور نبود.

كمرش درد مي كرد و ديگر نمي توانست بنشيند. بالش را روي زمين انداخت و در حالي كه در خود جمع شده بود روي زمين دراز كشيد. بالش كاملا" سرد شده بود و نمي توانست سرش را روي آن بگذارد. ناچار كمي از پتو را روي آن كشيد و خود را جمع تر كرد تا پتو تمام بدنش را بپوشاند. با جابجا شدنش دوباره سردش شده بود و به خود مي لرزيد. سرما در پوست و استخوانش رسوخ كرده بود و احساس مي كرد تمام بدنش دارد از هم مي پاشد. در حالي كه بخود مي لرزيد ، خود را در قبال زندگيش و آينده نه چندان روشن فرزندش سرزنش مي كرد. نمي دانست بعد از مردنش چه بلايي سر جسدش خواهند آورد. آن را در رودخانه مي اندازند، در همان حوالي خانه چالش مي كنند يا اينكه او را در قبرستان به خاك مي سپرند و هر شب جمعه برايش فاتحه مي فرستند؟ نمي دانست داد ِ اين بي عدالتي را از كه بخواهد و حقش را از كه باز پس گيرد ؟ ديگر نمي توانست اين سكوت پايان ناپذير و دردآور را تحمل كند. مي خواست فرياد بزند ، فريادي كه همه گوشها را به ستوه آرد و خواب همه خفتگان ِ آسوده دل را آشفته و آشفته تر كند و تاوان سكوتِ غمبارش را از آنان بگيرد. فريادي كه سالهاست به گوش كسي نرسيده و باز هم بايد در قلبي كه مدفن هزاران فرياد ِ خاموش است ،در سكوت جاودان هزاران سخن نگفته و آرزوهاي بر باد رفته آرام مي گرفت. ديگر تنها چشمانش قادر بودند فرياد بكشند و عصاره همه آنها قطره اشكي بود كه در ميان چين و چروكهاي اين صورت ماتمزده خشك و بي روح گم مي شد.

بدنش بي حس شده بود و فكر مي كرد كمي بالاتر از سطح زمين قرار گرفته و از سرماي كف زمين چيزي حس نمي كرد. تصاويري سريع و نامفهوم از گذشته به خاطرش مي رسيد و محو مي شد. به خود آمده بود و ترسيده بود كه در حال احتضار است و قرار است بميرد. با تمام قدرتش سعي مي كرد دست و پايش را تكان دهد و به خود نشان دهد كه هنوز نمرده است. عرق سردي بر پيشانيش نشسته بود و با خود حرف مي زد و نجوا مي كرد. چهره هايي غريب  و ناآشنا در نظرش نقش مي بستند و ناپديد مي گشتند. خيلي از صورتها را نمي شناخت و اين بيشتر عذابش مي داد. ترس سراسر وجودش را در بر گرفته بود. نفس نفس مي زد و ته دلش خالي شده بود. پتو را كنار زد و چند نفس عميق كشيد. نور چراغ چشمانش را آزار مي داد و نمي توانست آنها را باز نگه دارد. دوباره زير پتو رفت و دراز كشيد. انگار كه برق ، چشمانش را زده بود و چراغي در ديدگان ِ بسته اش روشن و خاموش مي شد. هنوز آرام نشده بود و دستها و كف پاهايش كاملا" يخ بود. خستگي شديدي را در تمام بدنش حس مي كرد و كنترلش را بر اعضا و جوارحش از دست داده بود. ديگر مي دانست اين اتاق سه در سه ، مدفن آرزوهاي بيگناه و آخرين ايستگاه بي هدف و بي پناه زندگيش خواهد بود. نفسهايش را همچون دانه هاي تسبيح مي شمرد و رد مي كرد. چشمانش سنگين شده بود و لحظه به لحظه در دل روياهايش فرو مي رفت ...

بهمن 85